از سنگاپور تا ترکیه؛ چرا ساخت یک «مگابیمارستان» را نمیتوان با یک ساختمان معمولی مقایسه کرد؟
لید: پروژههای بزرگ بیمارستانی در جهان، بهویژه مگابیمارستانهای هوشمند و مدرن، در بسیاری از موارد برای رسیدن از مرحله آغاز پروژه تا بهرهبرداری کامل به چندین سال تا یک دهه زمان نیاز دارند؛ در ایران نیز اجرای مگاپروژههای درمانی با توجه به پیچیدگیهای فنی، مالی، اجرایی و اداری، در نمونههای متعدد تا دو دهه به طول انجامیده است. این بازه زمانی، صرفا مدت احداث سازه نیست، بلکه مجموعهای از مراحل طراحی، ساخت، تجهیز، نصب و راهاندازی سامانههای تخصصی و اخذ مجوزهای بهرهبرداری را دربرمیگیرد.
این در حالی است که ساخت یک بیمارستان هوشمند و مدرن در مقیاس مگاپروژه شهرک و بیمارستان نسیم سلامت پاسارگاد، که نمونه دیگری از آن تا به حال در کشور اجرا نشده، صرفا به احداث سازه و دیوارهای یک ساختمان محدود نمیشود. در چنین پروژههایی، طراحی پزشکی، معماری، تاسیسات تخصصی، سیستمهای هوشمند، تجهیزات پزشکی دیجیتال، شبکههای ارتباطی داخلی، تاسیسات انرژی پشتیبان، تست و راهاندازی دهها سامانه و در نهایت اخذ مجوزهای بهرهبرداری، اجزای بههمپیوسته یک فرآیند پیچیده هستند.
از این رو، باید میان «مدت اجرای فیزیکی» و «مدت کل پروژه تا بهرهبرداری کامل» تفاوت قائل شد. در پروژههای بسیار پیچیده سلامت، حتی با فرض تامین مالی پایدار، اخذ بهموقع مجوزها، ثبات طراحی، نبود توقف و بحران و فراهم بودن تجهیزات، رسیدن از آغاز پروژه تا بهرهبرداری کامل میتواند بیش از هشت سال زمان ببرد و در پروژههایی که با وقفه، چالشهای مالی یا اجرایی مواجه میشوند، این دوره به ۸ تا ۱۵ سال و حتی بیشتر افزایش یابد. بنابراین، مقایسه زمان اجرای چنین پروژههایی با ساخت یک ساختمان معمولی، تصویری دقیق از واقعیت فرآیند احداث یک مگابیمارستان ارائه نمیدهد.
سوتیتر: هشت تا ۱۵ سال برای عبور از طراحی تا بهرهبرداری؛ بیمارستانهای هوشمند؛ مگاپروژههایی فراتر از ساخت یک ساختمان که مسیر پیچیدهای از طراحی و ساخت تا تجهیز، راهاندازی سامانههای تخصصی و اخذ مجوز بهرهبرداری را طی میکنند.
سنگاپور؛ ساخت یک پردیس ۱۴۰۰ تختخوابی نیمههوشمند در 7 سال
یکی از نمونههای مهم، پروژه Sengkang در سنگاپور است؛ مجموعهای که از ابتدا فراتر از یک ساختمان بیمارستانی تعریف شد و شامل بیمارستان عمومی ۱۰۰۰ تختخوابی و بیمارستان اجتماعی ۴۰۰ تختخوابی بود.
عملیات رسمی پروژه در سال ۲۰۱۳ آغاز شد و بیمارستان عمومی در سال ۲۰۱۸ بهصورت مرحلهای وارد مدار خدمت شد؛ تکمیل کامل همه بخشهای این پروژه تا 7 سال زمان برد. این در حالی است که ساخت بیمارستان سنگاپور بدون هیچ چالش مالی در زمینه تامین بودجه یا نوسانات نرخ ارز و ریال یا توقف پروژه به هر علتی، انجام شد.
ساخت بیمارستان پایدار زمانبر است؛
پروژههای موقت با کاربری بحرانی نباید معیار احداث بیمارستانهای دائمی باشند
بیمارستان Huoshenshan چین در جریان بحران کرونا در ووهان، در حدود ۱۰ روز ساخته شد؛ اما این پروژه یک بیمارستان اضطراری و مدولار بود که با تولید کارخانهای، قطعات پیشساخته، تصمیمگیری متمرکز و عملیات شبانهروزی در شرایط بحران اجرا شد.
بنابراین ۱۰ روز را نمیتوان معیار ساخت یک مگابیمارستان دائمی، هوشمند و مجهز دانست. این عدد، رکورد ساخت اضطراری است، نه Benchmark بیمارستانهای نسل جدید.
هند ۱۰۰۰ تخت در ۱۵ ماه؛
ساخت یک بیمارستان عادی بدون زیرساختهای هوشمند
بیمارستان Kalaignar Centenary در چنای هند، یکی از سریعترین نمونههای ساخت یک بیمارستان دائمی ۱۰۰۰ تختخوابی است. عملیات آن در مارس ۲۰۲۲ آغاز و بیمارستان در ژوئن ۲۰۲۳ افتتاح شد؛ یعنی حدود ۱۵ ماه. این پروژه نشان میدهد که با طراحی آماده، ثبات و پایداری قیمتی و عدم وجود بحرانهای مالی و اجتماعی، مدیریت متمرکز، تامین مالی مناسب و اجرای Fast-Track میتوان یک بیمارستان دائمی را با سرعت بسیار بالا احداث کرد. اما این پروژه در مقیاس یک بیمارستان با زیرساختهای مستقل و مجموعهای گسترده از سیستمهای هوشمند و ساختمانهای مکمل تعریف نشده بود؛ بنابراین مقایسه مستقیم آن با یک مگاپروژه سلامت دقیق نیست.
ترکیه؛ ساخت مگابیمارستانی نیمههوشمند در قالب یک سازه مرتفع عمودی با وسعت محدود؛
پروژههایی بزرگ، اما متفاوت از مقیاس شهرک سلامت و بیمارستان پاسارگاد
ترکیه در سالهای اخیر چندین City Hospital بزرگ احداث کرده است؛ از Elazığ و Mersin با بیش از ۱۳۰۰ تخت تا Ankara Bilkent با ۳۷۰۴ تخت. زمان اجرای این پروژهها حدود 5 سال بوده است. با این حال، گستره و تجهیزات حیاتی این بیمارستانها قابل برابری با یک بیمارستان هوشمند نیست. شهرک سلامت و بیمارستان هوشمند پاسارگاد تنها یک بیمارستان نیست، بلکه یک مگاپروژه یکپارچه سلامت با پهنههای درمانی، آموزشی، پژوهشی و رفاهی و مجموعهای از زیرساختها و سامانههای هوشمند و تخصصی است؛ بنابراین مقایسه زمان ساخت آن با یک City Hospital، بدون توجه به تفاوت مقیاس و پیچیدگی، مقایسه دقیقی نیست.
تفاوت اصلی بیمارستانها چیست؟
«تخت» معیار کافی برای سنجش زمان نیست
مقایسه این پروژهها یک پیام روشن دارد: دو بیمارستان ۱۰۰۰ تختخوابی الزاما پروژههایی با حجم کار و زمان اجرای یکسان نیستند.
یک بیمارستان ۱۰۰۰ تختخوابی ساده ممکن است با ساخت مدولار و Fast-Track در مدت کوتاهی ساخته شود؛ یک بیمارستان عادی نیز پروسه ساخت طولانی نخواهد داشت اما یک بیمارستان هوشمند و مدرن، علاوه بر سازه و معماری، به شبکه گستردهای از تاسیسات و فناوریها نیاز دارد؛ از برق اضطراری و گازهای طبی و تهویه تخصصی گرفته تا BMS، کنترل دسترسی، Nurse Call، شبکه داده، سیستم انتقال پنوماتیک، تجهیزات پزشکی و دهها زیرسیستم دیگر.
به فرض اخذ مجوزهای احداث در زمان کوتاه و عدم وجود مشکلات مالی در سطح ملی و بیماریهای همهگیر، پس از ساخت ابنیه، سیستمهای زیرساختی و هوشمند باید نصب شوند و پس از نصب، بهصورت یکپارچه تست و راهاندازی شوند تا ساختمان واقعا آماده پذیرش بیمار شود.
پاسارگاد؛ یک بیمارستان نیست، یک مگاپروژه سلامت است
شهرک نسیم سلامت پاسارگاد از همین منظر باید در گروه مگاپروژههای سلامت قرار گیرد؛ پروژهای که بیمارستان ۱۰۰۰ تختخوابی تنها هسته درمانی آن است؛ آن هم بیمارستانی که هوشمند است و در سه بلوک مجزا همه تجهیزات و تخصصهای پزشکی را در دل خود جای داده است.
از این منظر، با توجه به اینکه پروژه طی چندین سال درگیر فرآیند ساخت، اخذ مجوزها و رفع موانع اجرایی بوده است، مدت زمان اجرای بیمارستان پاسارگاد در مقایسه با بسیاری از پروژههای درمانی داخلی و خارجی، زمانی سریع محسوب میشود. با این حال، این پروژه به دلیل مقیاس، وسعت، استقرار در سه بلوک مجزا، برخورداری از همه تخصصهای پزشکی و مجموعهای از تجهیزات، زیرساختها و سامانههای هوشمند و مدرن، قابل مقایسه مستقیم با هیچیک از پروژههای مشابه از نظر ابعاد و پیچیدگی نیست.
بیمارستان پاسارگاد حدود ۱۶۰ هزار مترمربع زیربنا دارد و علاوه بر بخشهای تخصصی و فوقتخصصی، شامل زیرساختهای پیچیده درمانی، تجهیزات پیشرفته، تاسیسات تخصصی و سیستمهای هوشمند است. در مقیاس شهرک نیز دانشگاه، هتل، اقامت همراه بیمار، فضاهای رفاهی، گردشگری سلامت و زیرساختهای مکمل پیشبینی شده است. به همین دلیل، مقایسه مستقیم پاسارگاد با بیمارستانی که صرفا۱۰۰۰ تخت دارد، از نظر فنی و مدیریتی مقایسه همتراز نیست.
جمعبندی؛ معیار درست، از «ساخت ساختمان» تا «راهاندازی اکوسیستم سلامت»
ارزیابی زمان پروژهای مانند شهرک نسیم سلامت پاسارگاد نباید صرفا بر فاصله میان آغاز عملیات ساختمانی و افتتاح متمرکز باشد. در چنین مگاپروژهای، طراحی و مطالعات، اخذ بسیار زمانبر مجوزها، تامین مالی، اجرای سازه و تاسیسات، نصب تجهیزات پزشکی و سامانههای هوشمند، یکپارچهسازی، اخذ مجوزهای بهرهبرداری و راهاندازی کامل، همگی بخشی از فرآیند پروژهاند.
Benchmarkهای جهانی نیز نشان میدهند که زمان ساخت از پروژههای اضطراری چندروزه و بیمارستانهای Fast-Track یکساله تا مگاپروژههای سلامت چندساله متغیر است. بنابراین، مقایسه مستقیم زمان اجرای یک بیمارستان معمولی با پروژهای مانند پاسارگاد، تصویری دقیق ارائه نمیدهد.
پاسارگاد یک ساختمان بیمارستانی صرف نیست؛ بلکه بخشی از یک اکوسیستم سلامت هوشمند، یکپارچه و چندلایه است که با ۱۰۰۰ تخت، زیرساختهای پیچیده، فناوریهای پیشرفته و مجموعهای از کاربریهای درمانی، آموزشی، اقامتی و رفاهی تعریف شده است. از این منظر، معیار درست برای ارزیابی آن، مقایسه با مگاپروژههای سلامت و سنجش مسیر کامل پروژه تا بهرهبرداری است، نه صرفا تعداد سالهای ساخت یک ساختمان.